Waarom je vaatwasser niet altijd helemaal schoon wast

Waarom een vaatwasser niet hetzelfde is als met de hand afwassen

Een vaatwasser werkt met een beperkte hoeveelheid water die steeds opnieuw wordt rondgepompt. Dat water wordt verwarmd, langs het servies gespoten en daarna weer opgevangen. Het vuil dat loskomt, blijft dus in het systeem aanwezig tot het via het filter en de afvoer verdwijnt. Anders dan bij afwassen onder de kraan, waar vuil direct wegspoelt, bouwt een vaatwasser tijdens een programma een soort “vuilbad” op. Als het filter niet schoon is of het water niet vaak genoeg wordt ververst, kan dat vuil zich weer afzetten op schoon servies.

Moderne vaatwassers proberen dat op te lossen met sensoren die de vervuiling van het water meten. Zo’n sensor bepaalt hoeveel water er wordt gebruikt, hoe lang er wordt gespoeld en soms zelfs hoe warm het water wordt. Maar die sensor is geen tovenaar. Als je pannen met aangekoekt vet bovenop een lading glazen zet, of als je de machine overlaadt, krijgt de sensor een signaal dat niet past bij de werkelijke situatie. Het resultaat: een programma dat te kort of te zwak was voor de mate van vervuiling.

De rol van waterhardheid en mineralen

Water bevat van nature mineralen zoals calcium en magnesium. Hoe harder het water, hoe meer van die mineralen erin zitten. Bij het verwarmen van water slaan die mineralen neer op oppervlakken: dat noemen we kalkaanslag. In een vaatwasser zie je dat terug als een witte waas op glazen, een doffe laag op bestek en zelfs als een ruw laagje op de binnenwanden van de machine.

Kalkaanslag heeft een vervelende eigenschap: het hecht zich makkelijk aan andere resten. Een klein beetje etensrest dat normaal zou wegspoelen, blijft plakken aan de kalklaag. Zo ontstaat een hardnekkige film die je met een gewoon programma niet meer wegkrijgt. Ook kan kalk de sproeiarmen gedeeltelijk verstoppen, waardoor de waterstralen niet meer gelijkmatig over het servies gaan. Sommige machines hebben een ingebouwde waterontharder of een zoutreservoir. Als je dat reservoir niet vult, of als je het zout te laat bijvult, verliest de machine een belangrijk deel van zijn reinigende kracht.

Verkeerde dosering van vaatwasmiddel

Te weinig vaatwasmiddel is een voor de hand liggende oorzaak van slecht schoon resultaat, maar te veel komt net zo vaak voor. Bij een overdosis kan het middel niet volledig oplossen. Resten van het poeder of de tablet blijven achter in de machine en kunnen zich vastzetten op servies. Dat zie je terug als een witte of grauwe aanslag die lijkt op kalk, maar het is eigenlijk een zeeprest.

Daarnaast maakt het uit welk type middel je gebruikt. Poeder laat zich nauwkeuriger doseren dan een alles-in-één tablet. Bij hard water heb je meer middel nodig om de mineralen te binden, bij zacht water juist minder. Als je altijd dezelfde tablet gebruikt, ongeacht de waterhardheid en de vuiligheid van de lading, is de kans groot dat de dosering niet klopt. Ook de plaats waar je het middel doet, is belangrijk: in het vakje van het deksel, niet los in de machine, zodat het op het juiste moment vrijkomt.

Watertemperatuur en programmakeuze

Vaatwasmiddel heeft een bepaalde temperatuur nodig om vetten af te breken en eiwitten los te weken. Sommige eco-programma’s werken met lagere temperaturen en langere tijden. Dat is energiezuinig, maar niet altijd voldoende voor aangekoekte resten. Kies je altijd het kortste programma, dan krijgt het middel weinig tijd om zijn werk te doen. Kies je altijd het heetste programma, dan kunnen sommige plastics vervormen en kunnen eiwitten juist vastbakken.

De temperatuur van het water dat de machine binnenkrijgt, speelt ook mee. Als de aanvoerleiding lang is en het water in de leiding koud is, gebruikt de machine meer energie om op te warmen. In sommige gevallen schakelt een machine over op een korter programma als het water al warm binnenkomt, terwijl het servies juist extra vuil is. Het is dus niet zo dat een hogere temperatuur automatisch beter is; het gaat om de combinatie van temperatuur, tijd en middel.

Belading: de stille boosdoener

Een vaatwasser is ontworpen om water in een bepaalde richting te spuiten. Als je borden en pannen zo neerzet dat ze de sproeiarmen blokkeren, komt er op sommige plekken geen water. Grote items zoals bakplaten en snijplanken moeten aan de zijkant of achterin, niet voor de sproeier. Kopjes en glazen horen ondersteboven, zodat water erin kan lopen en er weer uit kan druppelen. Bestek hoort niet met de lepels tegen elkaar aan, want dan blijft er water tussen zitten.

Ook het deksel van het zeepbakje moet vrij kunnen openen. Zet je een pan precies voor het bakje, dan blijft het middel opgesloten en komt het pas vrij als het programma al bijna voorbij is. Dat verklaart waarom sommige delen van de lading schoon zijn en andere niet. Een verkeerd beladen machine kan zelfs met het beste programma nog steeds vieze plekken achterlaten.

Filters, sproeiarmen en afvoer

Het filter onderin de machine vangt etensresten op. Als je dat filter nooit schoonmaakt, raakt het verstopt. Het water kan dan niet goed doorstromen, waardoor vuil water opnieuw over het servies gaat. Een vies filter ruikt ook onaangenaam en kan een bron van bacteriën worden. De sproeiarmen hebben kleine gaatjes waar water uit komt. Kalk of etensresten kunnen die gaatjes verstoppen, waardoor de sproeistralen zwakker worden of scheef gaan staan.

De afvoer en de slang kunnen ook een rol spelen. Als er een gedeeltelijke verstopping is, blijft er vuil water in de machine staan. Dat water komt bij de volgende wasbeurt weer vrij en kan een film achterlaten. Een slechte afvoer merk je soms aan een plas water onderin na het programma, of aan een machine die niet goed leegpompt.

Rinse aid en glansmiddel

Rinse aid, ook wel glansmiddel genoemd, heeft als taak om water van het servies af te laten lopen. Zonder glansmiddel blijft er water achter in de vorm van druppels. Als dat water mineralen bevat, drogen die op als vlekken. Bij hard water is dat effect extra sterk. Veel mensen vullen het glansmiddelreservoir nooit, terwijl het juist een groot verschil maakt voor glazen en bestek.

Het is niet alleen een kwestie van glans. Glansmiddel beïnvloedt ook hoe snel het servies droogt. Een natte machine met slechte ventilatie kan een vochtige omgeving creëren waarin resten zich makkelijker vastzetten. Zorg dus dat het reservoir gevuld is en dat de instelling past bij de waterhardheid.

Vuil dat zich ophoopt in de machine zelf

Na verloop van tijd bouwt zich in elke vaatwasser een laagje vuil op: vet, zeepresten, kalk en etensresten. Dat laagje zit op de wanden, in de hoeken, rond de deurrubbers en in de afvoer. Het is niet altijd zichtbaar, maar het kan wel een bron van geur en aanslag zijn. Een machine die zelf niet schoon is, kan het servies niet echt schoon maken.

Een onderhoudsbeurt met een speciaal vaatwasmachine-reinigingsmiddel of een eenvoudige oplossing van soda en water kan helpen. Laat de machine dan leeg draaien op een heet programma. Vergeet niet de deurrubbers en de randjes met de hand te doen. Zo verwijder je het vuil dat zich anders bij elke wasbeurt weer verspreidt.

Hoe je zelf het verschil kunt maken

Begin met het controleren van de waterhardheid in jouw regio. Die informatie vind je bij je waterleidingbedrijf of via een teststrip. Stel vervolgens de waterontharder van je machine in op die hardheid en gebruik de juiste hoeveelheid zout. Kies een vaatwasmiddel dat past bij jouw water: poeder voor flexibiliteit, tabletten voor gemak, maar let op de dosering.

Laad de machine met ruimte tussen de items. Zorg dat sproeiarmen vrij kunnen draaien en dat het zeepbakje niet geblokkeerd wordt. Gebruik altijd glansmiddel, zeker bij hard water. Reinig het filter regelmatig, bij voorkeur wekelijks of in ieder geval maandelijks. Laat af en toe een heet programma draaien met een machine-reiniger. En kies niet altijd hetzelfde programma: wissel af tussen eco en intensief, afhankelijk van de lading.

Wanneer is er iets mis met de machine?

Als je alles hierboven hebt geprobeerd en het resultaat blijft slecht, kan er een technisch probleem zijn. Denk aan een defecte verwarming, een pomp die niet genoeg kracht levert, een sensor die verkeerd meet of een verstopte sproeiarm die je niet kunt bereiken. In dat geval is het verstandig om de handleiding te raadplegen of een monteur te laten kijken. Maar in de meeste gevallen zit het probleem niet in de machine zelf, maar in de manier waarop hij wordt gebruikt.

Vergelijking van veelvoorkomende oorzaken

Zo zie je dat de meeste problemen niet liggen aan een kapotte machine, maar aan de omstandigheden waaronder hij werkt. Door bewust om te gaan met waterhardheid, dosering, belading en onderhoud, kun je het verschil maken tussen een vaatwasser die “wel oké” wast en een die echt schoon servies aflevert.

Bronnen

1. energystar.gov — Dishwashers | ENERGY STAR
2. energy.gov — This document, concerning Dishwashers is an action issued by the Department of