Aardappelen oogsten of nog wachten? Deze signalen vertellen wanneer het tijd is

Het moment van oogsten bepaalt niet alleen de smaak, maar ook hoe lang je aardappelen bewaard kunnen worden. Te vroeg gerooid betekent dunne schillen die snel beschadigen, weinig zetmeel en een korte houdbaarheid. Te laat wachten kan dan weer leiden tot rotting in de grond, vraat of uitlopende knollen. De kunst is om de signalen van de plant zelf te herkennen.

Waarom het tijdstip van oogsten zo belangrijk is

Aardappelen zijn bijzondere gewassen. Ze groeien onder de grond, dus je kunt niet direct zien wanneer ze klaar zijn. Toch geeft de plant boven de grond voortdurend aanwijzingen. Die aanwijzingen zijn betrouwbaarder dan een vaste datum op de kalender, omdat ze rekening houden met het lokale klimaat, de bodem en het ras.

Het oogsttijdstip heeft grote invloed op de kwaliteit. Aardappelen die te vroeg worden geoogst, hebben een dunne, zachte schil die makkelijk loslaat. Ze zijn gevoelig voor beschadigingen tijdens het rooien en rotten sneller in de bewaring. Aardappelen die daarentegen pas worden gerooid wanneer de plant volledig is afgestorven, hebben een stevige schil die beschermt tegen uitdroging en ziekteverwekkers.

Daarnaast speelt het zetmeelgehalte een rol. Jonge aardappelen bevatten minder zetmeel en zijn daardoor vastkokend. Naarmate de plant ouder wordt, neemt het zetmeelgehalte toe en worden de aardappelen meliger. Voor bepaalde gerechten, zoals friet of puree, is dat juist gewenst. Wie de oogst uitstelt tot het loof is afgestorven, krijgt aardappelen met een hoger drogestofgehalte.

De belangrijkste signalen: zo herken je dat aardappelen klaar zijn

Er zijn drie duidelijke signalen die aangeven dat aardappelen klaar zijn om te oogsten. Ze zijn afkomstig van gerenommeerde landbouworganisaties en universiteiten, en worden wereldwijd gebruikt door zowel professionele telers als hobbytuiniers.

Het loof begint te vergelen en af te sterven

Het meest voor de hand liggende signaal is het afsterven van het bovengrondse loof. Wanneer de planten geel worden, verwelken en uiteindelijk omvallen, stopt de fotosynthese en richt de plant al zijn energie op de knollen. Dit is het moment waarop de aardappelen in rust gaan en de schil begint te verharden.

Volgens de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) is het verwelken van het loof een van de belangrijkste indicatoren dat de knollen rijp zijn. In de praktijk betekent dit dat je kunt beginnen met rooien zodra het loof voor ongeveer 70-80% is afgestorven. Wacht je tot het volledig droog is, dan zijn de aardappelen optimaal bewaard.

De schil is stevig en laat niet makkelijk los

Een tweede, zeer betrouwbaar signaal is de stevigheid van de schil. Bij een onrijpe aardappel kun je de schil met je vinger of duimnagel makkelijk afkrabben. Bij een rijpe aardappel is de schil stevig en laat hij niet los, zelfs niet als je erover wrijft.

De Texas A&M AgriLife Extension adviseert tuiniers om een proefaardappel op te graven en de schil te testen. Als de schil niet makkelijk loslaat, is de aardappel klaar om te oogsten. Dit wordt ook wel ‘skin set’ genoemd. Een goede skin set is cruciaal om beschadigingen tijdens het rooien te voorkomen en de aardappelen lang te kunnen bewaren.

De knollen hebben een goede grootte

Naast het loof en de schil is de grootte van de knollen een belangrijk criterium. Dit hangt af van het ras en het beoogde gebruik. Voor nieuwe aardappelen kun je al oogsten wanneer de knollen de grootte van een kippenei hebben. Voor bewaaraardappelen is het beter om te wachten tot ze volgroeid zijn.

De University of Florida IFAS Extension benadrukt dat de gewenste knolgrootte een rol speelt bij het bepalen van het oogsttijdstip. Controleer regelmatig een paar planten door voorzichtig met je handen in de grond te voelen. Zo krijg je een goed beeld van de ontwikkeling van de knollen.

Vroeg oogsten: nieuwe aardappelen

Nieuwe aardappelen, ook wel krieltjes genoemd, worden bewust vroeg geoogst. Ze hebben een dunne schil en een frisse, licht zoete smaak. Het loof is dan nog groen en de plant staat nog in volle bloei of begint net uit te bloeien.

Het voordeel van vroeg oogsten is dat je snel kunt genieten van je eigen aardappelen. Het nadeel is dat de opbrengst lager is en de aardappelen niet geschikt zijn voor langdurige bewaring. Nieuwe aardappelen moeten binnen enkele weken worden gegeten.

Wil je nieuwe aardappelen oogsten, graaf dan voorzichtig een plant uit en voel of de knollen groot genoeg zijn. Laat de rest van de planten staan, zodat ze verder kunnen groeien. Zo kun je gedurende enkele weken blijven oogsten.

Laat oogsten: bewaaraardappelen

Voor aardappelen die je wilt bewaren, is het beter om te wachten tot het loof volledig is afgestorven. Dit gebeurt meestal 2-3 weken nadat het loof geel is geworden. In deze periode verhardt de schil en worden de aardappelen minder vatbaar voor beschadigingen.

De FAO raadt aan om het loof te verwijderen zodra het is afgestorven, om te voorkomen dat ziektes vanuit het loof de knollen infecteren. Dit kan door het loof af te maaien of te verwijderen. Laat de aardappelen daarna nog 10-14 dagen in de grond zitten, zodat de schil verder kan verharden.

In de professionele aardappelteelt wordt dit proces ‘loofdoding’ genoemd. Het wordt toegepast om de oogst te vervroegen en de schilkwaliteit te verbeteren. Ook in de moestuin kun je dit toepassen: knip het loof af en wacht nog even voordat je gaat rooien.

Het weer en de bodem: extra factoren om rekening mee te houden

Naast de signalen van de plant zelf, spelen weersomstandigheden en bodemgesteldheid een rol bij het bepalen van het oogsttijdstip.

Weersomstandigheden

Het is verstandig om aardappelen te oogsten bij droog weer. Vochtige grond maakt het rooien lastiger en de aardappelen worden vuiler. Bovendien zijn natte aardappelen gevoeliger voor beschadigingen. Wacht bij voorkeur tot de grond goed is opgedroogd na een regenbui.

Ook de temperatuur is van belang. Aardappelen die worden gerooid bij temperaturen boven de 25°C kunnen last krijgen van hittestress. Bewaar ze direct op een koele, donkere plaats om uitdroging te voorkomen.

Bodemgesteldheid

In zware, kleiige grond is het rooien zwaarder en beschadigen aardappelen sneller. Zorg dat de grond niet te nat is en gebruik een spitvork of aardappelrooier om de knollen voorzichtig los te maken. In lichte, zanderige grond laten aardappelen makkelijker los en is de kans op beschadiging kleiner.

Als de grond erg hard is, kun je beter wachten tot het heeft geregend of de grond eerst bevochtigen. Zo voorkom je dat je aardappelen beschadigt tijdens het rooien.

Veelgemaakte fouten bij het oogsten van aardappelen

Zelfs ervaren tuiniers maken soms fouten bij het oogsten van aardappelen. Hieronder vind je de meest voorkomende valkuilen en hoe je ze kunt vermijden.

• Te vroeg oogsten: het is verleidelijk om al vroeg te beginnen, maar aardappelen die nog niet rijp zijn, hebben een dunne schil en zijn niet goed te bewaren.
• Te laat oogsten: als je te lang wacht, kunnen de aardappelen in de grond gaan rotten, vooral bij nat weer. Ook kunnen ze uitlopen of worden opgegeten door ongedierte.
• Beschadiging tijdens het rooien: gebruik een spitvork en steek niet te dicht bij de plant. Beschadigde aardappelen rotten snel.
• Niet laten drogen: na het rooien moeten aardappelen enkele uren op het veld drogen, zodat de schil hard wordt. Dit voorkomt schimmel tijdens de bewaring.
• Bewaren op een te lichte plek: aardappelen moeten donker bewaard worden, anders worden ze groen en vormen ze solanine, een giftige stof.

Hoe test je of aardappelen klaar zijn? Een praktische gids

Wil je zeker weten dat je aardappelen klaar zijn om te oogsten? Volg dan deze eenvoudige test:

1. Kies een plant waarvan het loof begint te vergelen of al is afgestorven.
2. Graaf voorzichtig met je handen of een kleine schep rond de plant om een paar knollen bloot te leggen.
3. Voel aan de schil: als deze stevig aanvoelt en niet loslaat wanneer je erover wrijft, zijn de aardappelen klaar.
4. Controleer de grootte van de knollen: zijn ze groot genoeg voor jouw doel (nieuwe aardappelen of bewaaraardappelen)?
5. Proef een aardappel: kook een exemplaar en proef of de smaak en textuur naar wens zijn.

Deze test is betrouwbaar en wordt ook door professionele telers gebruikt. Het is beter om een paar keer te testen dan te gokken op basis van de kalender.

Het rooien: zo pak je het aan

Wanneer je hebt vastgesteld dat de aardappelen klaar zijn, is het tijd om te rooien. Doe dit op een droge dag en gebruik het juiste gereedschap.

Gereedschap

Voor het rooien van aardappelen kun je gebruikmaken van een spitvork, een aardappelrooier of gewoon je handen. Een spitvork is het meest geschikt voor kleinere oppervlakken. Steek de vork naast de plant in de grond en wrik voorzichtig omhoog. Zo komen de knollen los zonder beschadigd te raken.

Werkwijze

Begin aan de buitenkant van de plant en werk naar het midden toe. Zo voorkom je dat je aardappelen doorsteekt. Haal de knollen uit de grond en leg ze op een droge, schaduwrijke plek. Laat ze enkele uren drogen, zodat de schil hard wordt en eventuele wondjes kunnen genezen.

Verwijder voorzichtig de overtollige grond, maar was de aardappelen niet. Gewassen aardappelen zijn minder goed te bewaren. Laat ze ongewassen en droog in een koele, donkere ruimte.

Bewaren: zo blijven aardappelen lang goed

Na het oogsten is het belangrijk om aardappelen op de juiste manier te bewaren. Zo blijven ze maandenlang goed en behouden ze hun smaak.

Ideale bewaarcondities

Aardappelen bewaar je het beste op een koele (4-8°C), donkere en goed geventileerde plaats. Een kelder, garage of vorstvrije schuur is ideaal. Zorg dat de aardappelen niet in het licht liggen, anders worden ze groen en ontwikkelen ze solanine.

Bewaar aardappelen in een ademende verpakking, zoals een jute zak of een open kist. Plastic zakken zorgen voor condens en bevorderen schimmelvorming. Controleer regelmatig op rotte of beschadigde exemplaren en verwijder ze direct.

Hoe lang zijn aardappelen houdbaar?

De houdbaarheid hangt af van het ras en de bewaarcondities. Bewaaraardappelen kunnen 3-6 maanden worden bewaard, mits ze goed zijn gedroogd en op de juiste temperatuur liggen. Nieuwe aardappelen zijn slechts enkele weken houdbaar.

Vergelijking: oogstsignalen bij verschillende aardappelrassen

Deze tabel laat zien dat het oogstsignaal sterk afhangt van het ras en het beoogde gebruik. Vroege rassen worden geoogst wanneer het loof nog groen is, terwijl late rassen pas worden gerooid wanneer het loof volledig is afgestorven. Door te letten op de signalen van de plant, oogst je altijd op het juiste moment.

Veelgestelde vragen

Kan ik aardappelen oogsten als het loof nog groen is?

Ja, dat kan, maar dan heb je te maken met nieuwe aardappelen. Deze hebben een dunne schil en zijn niet geschikt voor langdurige bewaring. Als je aardappelen wilt bewaren, wacht dan tot het loof is afgestorven.

Hoe lang moet ik wachten nadat het loof is afgestorven?

Het is aan te raden om nog 10-14 dagen te wachten nadat het loof volledig is afgestorven. In deze periode verhardt de schil en worden de aardappelen beter bewaarbaar. Dit wordt ook wel ‘skin set’ genoemd.

Wat moet ik doen met aardappelen die beschadigd zijn tijdens het oogsten?

Beschadigde aardappelen kun je het beste direct gebruiken, omdat ze snel rotten. Bewaar ze niet bij de andere aardappelen. Verwijder beschadigde exemplaren tijdens het sorteren.

Kunnen aardappelen in de grond blijven zitten tot het voorjaar?

In milde winters kunnen aardappelen in de grond blijven, maar het risico op rotting, vraat en uitlopen is groot. Bovendien kunnen ze bevriezen bij strenge vorst. Het is beter om ze te rooien en op een koele, donkere plaats te bewaren.

Waarom worden aardappelen groen en zijn ze dan giftig?

Aardappelen worden groen wanneer ze worden blootgesteld aan licht. Dit komt door de vorming van chlorofyl, maar ook van solanine, een giftige stof. Groene delen moeten worden weggesneden, maar bij een sterke vergroening kun je de aardappel beter weggooien.

Met deze kennis kun je nu met vertrouwen bepalen wanneer je aardappelen moet oogsten. Let op de signalen van de plant, test de schil en geniet van een rijke oogst die lang goed blijft.

Bronnen

1. fao.org — It is recommended to retire remaining foliage from the field to avoid possible illness and infections.
2. mytexas.ag.tamu.edu — Easy Gardening: Irish Potatoes
3. ask.ifas.ufl.edu — HS925/HS181: Potato Vine Killing or Desiccation
4. ars.usda.gov — Publication : USDA ARS