Doe dit nog vóór eind augustus met je tomaten, anders wordt rijpen steeds lastiger

De zomer loopt op zijn einde, de dagen worden korter en de nachten koeler. Voor tomatenplanten is dit een kritieke periode. Ze willen nog al hun energie steken in het rijpen van de vruchten die er al hangen, maar hebben daarbij hulp nodig. Door nu gericht te snoeien, te voeden en te beschermen, kun je het rijpingsproces versnellen en de kwaliteit van je tomaten verbeteren. In dit artikel lees je precies welke stappen je nu moet nemen, waarom ze zo belangrijk zijn en welke fouten je moet vermijden.

Waarom eind augustus zo belangrijk is voor tomaten

Tomaten zijn warmteminnende planten die hun vruchten laten rijpen op basis van temperatuur en licht. Vanaf eind augustus neemt zowel de daglengte als de intensiteit van het zonlicht af. Daarnaast dalen de nachttemperaturen, vooral in de tweede helft van september. Deze factoren zorgen ervoor dat het rijpingsproces vertraagt. Tomaten die nu nog groen zijn, hebben simpelweg niet genoeg tijd meer om op natuurlijke wijze te rijpen als je niets doet.

Daarom is het zaak om de plant te helpen haar energie te concentreren op de vruchten die er al zijn, in plaats van te investeren in nieuwe bladeren, scheuten of bloemen. Door te snoeien en te voeden, geef je de plant een duidelijk signaal: focus op de tomaten die er al hangen.

Knip de groeipunten af

Een van de belangrijkste ingrepen is het verwijderen van de groeipunten van de plant. Dit zijn de toppen van de stengels waar nieuwe bladeren en bloemen ontstaan. Door deze eruit te knijpen, stopt de plant met het maken van nieuwe aanwas en stopt ze alle energie in het rijpen van de bestaande vruchten.

Het is belangrijk om dit te doen bij alle tomatenplanten, zowel in de kas als buiten. Bij onbepaalde (hoge) tomatenrassen, die blijven doorgroeien, is dit essentieel. Bij bepaalde (lage) rassen, die van nature stoppen met groeien, is het minder noodzakelijk, maar kan het geen kwaad om ook daar de groeipunten te verwijderen.

Hoe herken je het groeipunt?

Het groeipunt is de bovenste scheut van de plant, waar de jongste bladeren en eventueel bloemtrossen zitten. Het zit meestal helemaal bovenin de plant, maar kan ook in de oksels van bladeren zitten. Deze okselscheuten, ook wel dieven genoemd, moet je ook verwijderen. Dit zijn de zijscheuten die in de bladoksels groeien. Ze kosten veel energie en dragen geen vruchten bij.

Verwijder overtollig blad

Naast het verwijderen van de groeipunten, is het ook verstandig om overtollig blad weg te halen. Dit heeft meerdere voordelen. Ten eerste krijgt de plant meer licht op de vruchten, wat het rijpen bevordert. Ten tweede verbetert de luchtcirculatie, waardoor schimmelziekten minder kans krijgen. Ten derde kan de plant haar energie beter besteden aan de vruchten in plaats van aan bladonderhoud.

Verwijder vooral het onderste blad, dat de grond raakt of al geel wordt. Ook bladeren die boven een tros hangen die nog moet rijpen, kunnen worden weggehaald, maar niet allemaal tegelijk. Het is belangrijk om voldoende blad over te laten voor de fotosynthese. Een goede richtlijn is om ongeveer een derde van het blad te verwijderen, met name het oudste blad.

Geef de plant een laatste voeding

Tomaten hebben veel voedingsstoffen nodig, vooral kalium en fosfor, die essentieel zijn voor de vruchtontwikkeling en het rijpingsproces. Eind augustus is het tijd voor een laatste gift van deze meststoffen. Kies voor een meststof met een laag stikstofgehalte, want stikstof stimuleert de bladgroei, wat je nu juist niet wilt.

Je kunt bijvoorbeeld gebruikmaken van een speciale tomatenmest of een kaliumrijke meststof. Volg altijd de aanwijzingen op de verpakking voor de juiste dosering. Geef de meststof bij voorkeur in de ochtend, zodat de plant de tijd heeft om de voedingsstoffen op te nemen voordat de temperatuur daalt.

Bescherm tegen schimmelziekten

Eind augustus is ook het seizoen waarin schimmelziekten, zoals phytophthora, kunnen toeslaan. De combinatie van vochtige nachten en koelere temperaturen is ideaal voor deze schimmels. Het is daarom belangrijk om je planten goed in de gaten te houden en preventieve maatregelen te nemen.

Zorg voor een goede luchtcirculatie door de planten niet te dicht op elkaar te zetten en overtollig blad te verwijderen. Geef water aan de voet van de plant, niet over het blad, en bij voorkeur in de ochtend, zodat het blad snel kan opdrogen. Als je tomaten in een kas kweekt, zorg dan voor voldoende ventilatie.

Als je toch tekenen van schimmel ziet, zoals bruine vlekken op bladeren of stengels, verwijder dan aangetaste delen onmiddellijk en gooi ze bij het restafval, niet op de composthoop. In ernstige gevallen kun je overwegen om een biologisch fungicide te gebruiken, maar lees altijd de gebruiksaanwijzing en volg de veiligheidsvoorschriften.

Oogst groene tomaten en laat ze narijpen

Niet alle groene tomaten zullen nog rijpen aan de plant, zeker niet als het weer omslaat. Daarom is het verstandig om eind augustus alvast een selectie van de grootste groene tomaten te oogsten en ze binnen te laten narijpen. Dit geldt vooral voor tomaten die al een lichte kleuromslag beginnen te vertonen, van donkergroen naar lichtgroen of geelachtig.

Groene tomaten rijpen na als ze op een warme, lichte plek liggen, bijvoorbeeld op een vensterbank of in een fruitschaal. Je kunt ze ook in een papieren zak leggen met een rijpe banaan of appel; deze geven ethyleen af, wat het rijpingsproces versnelt. Controleer ze regelmatig en verwijder tomaten die beginnen te rotten.

Overweeg om de plant te toppen

Het toppen van tomatenplanten is een andere techniek die je eind augustus kunt toepassen. Hierbij knip je de top van de hoofdstengel af, boven het laatste vruchttrosje. Dit zorgt ervoor dat de plant niet verder groeit en al haar energie in de bestaande vruchten stopt. Het is vooral effectief bij onbepaalde rassen.

Het toppen doe je door de stengel net boven het vierde of vijfde blad boven de laatste tros af te knippen. Gebruik een scherp mes of een snoeischaar en maak een schuine snede, zodat er geen water op blijft staan. Na het toppen zal de plant nog zijscheuten kunnen ontwikkelen, die je moet blijven verwijderen.

Geef water op de juiste manier

Water geven is altijd belangrijk, maar in deze periode moet je extra opletten. Te veel water kan leiden tot barsten en een waterige smaak, terwijl te weinig water het rijpingsproces stopt. Geef regelmatig, maar niet overmatig, en houd de grond licht vochtig. Een laag mulch rond de plant kan helpen om het vocht vast te houden en temperatuurschommelingen te beperken.

Let ook op de weersvoorspelling: als er veel regen wordt voorspeld, kun je overwegen om de planten af te dekken of de tomaten vroeg te oogsten om barsten te voorkomen.

Veelgemaakte fouten bij het rijpen van tomaten

Er zijn een aantal veelvoorkomende fouten die tuiniers maken in deze periode. Door ze te vermijden, vergroot je je kans op een goede oogst.

Te veel stikstof geven

Stikstof zorgt voor weelderige bladgroei, maar dat gaat ten koste van de vruchtvorming. Geef daarom geen meststoffen met een hoog stikstofgehalte meer.

Te veel blad verwijderen

Hoewel het verwijderen van blad gunstig is, moet je niet overdrijven. Bladeren zijn nodig voor fotosynthese; zonder voldoende blad kan de plant geen energie produceren om de vruchten te laten rijpen.

Te laat beginnen

Wacht niet tot september met deze ingrepen. Hoe eerder je begint, hoe beter de plant haar energie kan herverdelen.

Groene tomaten te koud bewaren

Bewaar groene tomaten niet in de koelkast; ze rijpen niet na bij lage temperaturen. Een koele, maar niet koude plek (15-20°C) is ideaal.

Hoe zit het met tomaten in de kas?

Tomaten in een kas hebben een langere rijpingstijd omdat ze beschermd zijn tegen kou en regen. Toch geldt ook hier dat eind augustus het moment is om te snoeien en te toppen. In een kas kun je de temperatuur en luchtvochtigheid beter reguleren, maar je moet nog steeds letten op schimmelziekten.

Zorg voor goede ventilatie, vooral overdag, om de luchtvochtigheid te verlagen. Geef water aan de voet en vermijd dat bladeren nat worden. Overweeg om een ventilator te plaatsen voor extra luchtcirculatie.

Tomaten buiten: extra bescherming

Tomaten buiten zijn kwetsbaarder voor weersinvloeden. Eind augustus kun je ze beschermen met vliesdoek of een tunnel van plastic om de nachttemperaturen iets hoger te houden en regen buiten te houden. Dit kan het rijpingsproces verlengen.

Zet potten met tomaten bij voorkeur tegen een warme muur op het zuiden, waar ze profiteren van de warmte die de muur uitstraalt.

Wat te doen met groene tomaten aan het einde van het seizoen?

Als het echt koud wordt en er nog veel groene tomaten aan de plant hangen, kun je de hele plant oogsten en binnen ophangen. Trek de plant met wortel en al uit de grond en hang hem ondersteboven op een koele, donkere plek, zoals een garage of schuur. De tomaten zullen langzaam narijpen.

Je kunt ook alle groene tomaten plukken en ze in een enkele laag op een krant leggen op een koele, donkere plek. Controleer ze wekelijks en haal rijpe tomaten eruit.

Invloed van temperatuur op het rijpen

Tomaten rijpen het beste bij temperaturen tussen 20 en 25°C. Boven de 30°C stopt het rijpingsproces, net als onder de 10°C. Daarom is het belangrijk om de planten te beschermen tegen extreme temperaturen. In kassen kun je de temperatuur reguleren door te ventileren of te schermen.

Buiten kun je gebruikmaken van klimaatbeheersing door bijvoorbeeld een tunnel of een koude bak.

Rassen die beter bestand zijn tegen koud weer

Niet alle tomatenrassen reageren hetzelfde op kou. Sommige rassen, zoals ‘Oregon Spring’ of ‘Sub Arctic Plenty’, zijn gefokt voor koelere klimaten en rijpen sneller. Andere rassen, zoals vleestomaten, hebben meer warmte nodig en zijn minder geschikt voor late teelt.

Als je in een koel klimaat woont, kies dan voor rassen die bekend staan om hun vroege rijping of koude tolerantie. Dit kan het verschil maken tussen een goede en een teleurstellende oogst.

Het belang van ethyleen

Ethyleen is een plantenhormoon dat het rijpingsproces stimuleert. Tomaten produceren zelf ethyleen, maar je kunt dit proces ondersteunen door rijpe tomaten of fruit zoals appels en bananen in de buurt van groene tomaten te leggen. Dit is een handige truc om het narijpen te versnellen.

In de kas kun je ook gebruikmaken van ethyleen door een rijpe banaan tussen de planten te hangen, maar dit is minder gebruikelijk.

Oogsten en bewaren

Tomaten die eind augustus rijpen, kun je het beste direct oogsten en op een koele plaats bewaren, maar niet in de koelkast. Bewaar ze niet op elkaar gestapeld, maar in een enkele laag, zodat ze niet beschadigen. Rode tomaten zijn enkele dagen houdbaar, maar het lekkerst zijn ze vers.

Als je tomaten wilt inmaken of invriezen, is dit het moment. Maak bijvoorbeeld tomatensaus, chutney of gedroogde tomaten. Zo kun je nog lang nagenieten van je oogst.

Vergelijking van methoden om tomaten te laten rijpen

Veelgestelde vragen

Moet ik alle groene tomaten plukken voor eind augustus?

Nee, je hoeft niet alle groene tomaten te plukken. Het is verstandig om de grootste groene tomaten te plukken die al een lichte kleuromslag vertonen, omdat zij de meeste kans hebben om binnen goed na te rijpen. Kleinere groene tomaten kun je aan de plant laten, maar houd het weer in de gaten.

Kan ik tomaten buiten laten rijpen als het kouder wordt?

Tomaten rijpen niet goed bij temperaturen onder de 10°C. Als de nachttemperaturen onder dit niveau dalen, is het beter om de groene tomaten te plukken en binnen te laten narijpen. Bescherm de planten eventueel met vliesdoek om de rijping te verlengen.

Wat is de beste manier om groene tomaten binnen te laten rijpen?

Leg de groene tomaten in een enkele laag op een koele, lichte plek, bijvoorbeeld op een vensterbank. Je kunt ze ook in een papieren zak doen met een rijpe banaan of appel om het rijpingsproces te versnellen. Controleer ze regelmatig en verwijder rotte exemplaren.

Moet ik tomatenplanten toppen?

Ja, het toppen van tomatenplanten is een effectieve manier om de energie naar de vruchten te leiden. Knip de top van de hoofdstengel af boven het laatste vruchttrosje. Dit is vooral belangrijk bij onbepaalde rassen die blijven doorgroeien.

Kan ik tomaten nog bemesten in september?

In september is het meestal niet meer nodig om te bemesten, omdat de planten hun groei afronden. Als je toch wilt bemesten, kies dan voor een kaliumrijke meststof zonder stikstof. Overbemesting kan leiden tot een slechte smaak en een kortere houdbaarheid.

Bronnen

1. University of Maryland Extension — Growing Tomatoes in the Home Garden
2. University of Minnesota Extension — Growing tomatoes in home gardens
3. Clemson University Cooperative Extension — Tomato