Knip niet zomaar alle bladeren van tomaten weg: hier moet je eind augustus op letten

Waarom bladplukken niet zomaar een kwestie is van ‘veel weghalen’

Bladplukken bij tomaten is een van de meest besproken onderwerpen onder tuinders, zowel in de kas als in de moestuin. Het idee is simpel: minder blad betekent meer energie naar de vruchten. Maar de werkelijkheid is genuanceerder. Uit onderzoek van Wageningen University & Research blijkt dat de fotosynthetische capaciteit van een blad sterk afhangt van lichtintensiteit en bladleeftijd. Oud blad dat nog voldoende licht ontvangt, kan vrijwel net zo goed fotosynthetiseren als jong blad. Dat betekent dat je niet elk ‘oud’ blad moet zien als overbodig.

In de zomermaanden juli en augustus is de kans op te weinig lichtonderschepping juist reëel. Doordat het aantal en de grootte van bladeren afnemen, kan het gewas minder licht opvangen dan nodig is. Lichtonderschepping is overigens niet simpelweg gelijk aan bladoppervlak; ook weersomstandigheden spelen een rol. Maar de kern is: in augustus kan te veel bladplukken averechts werken.

Wat zegt het onderzoek van Wageningen University & Research?

Wageningen University & Research (WUR) heeft meerdere studies gepubliceerd over bladplukken bij tomaten. Een belangrijke publicatie is ‘Teeltbegeleiding geconditioneerde tomaat’, waarin staat dat bij een bladoppervlakte-index (LAI) van 3 à 4 het nauwelijks zinvol is om veel drogestof in nieuwe bladeren te investeren. Oude bladeren kunnen, zolang ze voldoende licht krijgen, vrijwel net zo goed fotosynthetiseren als jonge bladeren. Wel noemt de bron redenen om oud blad weg te nemen: betere zichtbaarheid van onderste trossen en sneller afrijpen.

In de publicatie ‘Bladplukken in tomaat’ wordt specifiek ingegaan op de zomermaanden. Daar staat dat in juli en augustus de kans op te weinig lichtonderschepping juist aanwezig kan zijn, omdat het aantal en de grootte van bladeren afneemt. Dit is een waarschuwing voor wie denkt dat ‘hoe meer blad weg, hoe beter’.

Daarnaast is er het experiment ‘Bladplukken tomaat: experiment 2015-2016’, waarin onderzoekers keken naar het sturen van tomatenproductie van blad naar vrucht. In de winter bleek 55% bladpluk te veel en verzwakte het gewas. Voor de zomer werd een andere aanpak gebruikt, met behandelingen zonder bladpluk en met 66% bladpluk vanaf de 4e à 5e tros. Dit laat zien dat bladplukken sterk seizoensafhankelijk is.

De rol van licht en bladoppervlak

Een van de belangrijkste inzichten uit het WUR-onderzoek is dat het benodigde bladoppervlak samenhangt met de hoeveelheid licht die de plant krijgt. Minder bladeren sturen assimilaten richting vruchten, maar bladeren blijven nodig voor fotosynthese. Het evenwicht is fragiel.

In augustus neemt de daglengte af en de lichtintensiteit wordt minder. Daardoor heeft de plant meer blad nodig om dezelfde hoeveelheid energie te produceren. Als je dan te veel blad weghaalt, kan de plant in een energietekort komen, wat ten koste gaat van de vruchtontwikkeling en de algehele gezondheid van de plant.

Daarnaast is lichtonderschepping niet alleen afhankelijk van het aantal bladeren, maar ook van de stand van de bladeren en de lichtinval. In de kas of in de tuin kan de lichtinval sterk verschillen. Een blad dat in de schaduw ligt, fotosynthetiseert minder dan een blad dat vol zonlicht vangt. Daarom is het belangrijk om per plant te beoordelen welke bladeren echt nutteloos zijn.

Wanneer is bladplukken wél zinvol?

Hoewel voorzichtigheid geboden is, zijn er situaties waarin bladplukken wel degelijk nuttig is. De belangrijkste redenen zijn:

• Betere luchtcirculatie: Vooral onderaan de plant kan dicht blad de luchtstroom belemmeren, wat schimmelziekten zoals phytophthora kan bevorderen. Het verwijderen van onderste bladeren die de grond raken, is dan verstandig.
• Zicht op trossen: Wanneer bladeren de trossen verbergen, kan het lastig zijn om te zien of de vruchten rijp zijn. Het weghalen van een paar bladeren kan het oogsten vergemakkelijken.
• Sneller afrijpen: In sommige gevallen kan het verwijderen van blad boven een tros de vruchten meer licht geven, waardoor ze sneller rijpen. Dit kan handig zijn aan het einde van het seizoen, wanneer je de laatste vruchten wilt laten afrijpen voor de eerste nachtvorst.

Maar let op: deze voordelen wegen niet altijd op tegen de nadelen van te veel bladverlies. Het is een kwestie van balans.

Veelgemaakte fouten bij het bladplukken

Veel tuinders maken de volgende fouten:

• Te veel blad in één keer weghalen: Dit kan de plant in shock brengen. Het is beter om geleidelijk te werk te gaan en maximaal één of twee bladeren per plant per week te verwijderen.
• Bladeren weghalen die nog actief fotosynthetiseren: Vooral bladeren die volop licht ontvangen, zijn belangrijk voor de energieproductie. Verwijder ze niet zonder goede reden.
• Geen rekening houden met het seizoen: In augustus is de lichtintensiteit lager, dus heeft de plant meer blad nodig. Wat in juni prima was, kan in augustus te veel zijn.
• Bladplukken bij nat weer: Wanneer de plant nat is, kunnen ziektes zich makkelijker verspreiden via wondjes. Pluk blad bij voorkeur op een droge, zonnige dag.

Praktische richtlijnen voor eind augustus

Hoe pak je het dan wél aan? Hier zijn enkele richtlijnen, gebaseerd op de inzichten van WUR:

• Beoordeel de lichtinval: Kijk per plant hoeveel licht de bladeren ontvangen. Bladeren die diep in de schaduw zitten en geel beginnen te worden, kunnen worden verwijderd. Bladeren die nog groen zijn en licht vangen, laat je zitten.
• Verwijder alleen onderste bladeren: De onderste bladeren zijn vaak het minst productief en kunnen de grond raken. Door deze te verwijderen verbeter je de luchtcirculatie en voorkom je ziektes.
• Houd rekening met de weersvoorspelling: Als er een periode met veel bewolking aankomt, is het beter om niet te veel blad te verwijderen, omdat de plant dan minder licht krijgt.
• Pluk geleidelijk: Verwijder niet meer dan één of twee bladeren per plant per week. Zo kan de plant zich aanpassen.
• Let op de trossen: Als je blad verwijdert om trossen beter zichtbaar te maken, doe dit dan alleen bij trossen die bijna rijp zijn. Verwijder geen blad boven jonge trossen die nog moeten groeien.

De vergelijking: wel of niet bladplukken in augustus?

Om het inzichtelijk te maken, hebben we een tabel gemaakt met de voor- en nadelen van bladplukken in augustus, en wanneer het wel of niet verstandig is.

Gevolgen van te veel bladplukken

Wat gebeurt er als je toch te veel blad verwijdert? Het gewas kan verzwakken, zoals het WUR-experiment met zware winterbladpluk liet zien. In de zomer kan te veel bladplukken leiden tot:

• Zonnebrand op vruchten: Wanneer vruchten plotseling aan fel licht worden blootgesteld, kunnen ze verbranden. Dit komt vooral voor bij tomaten die gewend zijn aan de beschutting van bladeren.
• Verminderde productie: Door een tekort aan bladoppervlak kan de plant onvoldoende assimilaten produceren, wat leidt tot kleinere vruchten en minder opbrengst.
• Vertraagde afrijping: Paradoxaal genoeg kan te veel blad weghalen de afrijping vertragen, omdat de plant gestrest raakt en energie steekt in herstel in plaats van in de vruchten.
• Verhoogde vatbaarheid voor ziektes: Een verzwakte plant is gevoeliger voor infecties.

Hoe zit het met dieven en toppen?

Naast bladplukken zijn er nog andere ingrepen die je in augustus kunt doen. Dieven (het verwijderen van zijscheuten) is vaak al gedaan, maar ook nu kunnen er nog nieuwe dieven ontstaan. Het is verstandig om die te verwijderen, omdat ze energie kosten en de plant onoverzichtelijk maken. Toppen (het afknippen van de groeipunt) wordt vaak eind augustus gedaan om de plant te laten stoppen met groeien en alle energie in de bestaande vruchten te steken. Dit kan goed samengaan met het verwijderen van overtollig blad, maar wees ook hier voorzichtig: een plant die getopt is, heeft nog steeds voldoende blad nodig om de vruchten te voeden.

Bronnen

1. yardandgarden.extension.iastate.edu — Pruning Tomatoes in the Home Garden | Yard and Garden
2. extension.unh.edu — Pruning Tomato Plants [fact sheet] | Extension
3. uvm.edu — How to Prune Tomato Plants | University of Vermont
4. extension.arizona.edu — August Monthly Gardening Guide for Pima County | UA Cooperative Extension
5. fao.org — Good Agricultural Practices for greenhouse vegetable crops -Principles for Mediterranean climate areas