Waarom courgette veel bloemen maar weinig vruchten maakt

Mannelijke en vrouwelijke bloemen: het verschil dat alles bepaalt

Courgette is een eenhuizige plant: mannelijke en vrouwelijke bloemen groeien aan dezelfde plant, maar ze zijn apart. Dat is de kern van het hele verhaal. De mannelijke bloem heeft alleen meeldraden met stuifmeel. De vrouwelijke bloem heeft een stampvrucht: onderaan de bloem zie je een klein verdiktje dat lijkt op een mini-courgette. Dat verdikte deel is het begin van de vrucht.

Alleen als stuifmeel van een mannelijke bloem op de stempel van een vrouwelijke bloem terechtkomt, kan die kleine courgette uitgroeien. Zonder bevruchting groeit het vruchtbeginsel even, maar het verdort en valt af. Je ziet dan wel bloemen, maar geen oogst.

Het onderscheid is gelukkig goed te zien. Kijk onder de bloem:

• Mannelijke bloem: een dunne steel direct onder de bloem, zonder verdikking.
• Vrouwelijke bloem: een duidelijk verdikt, courgette-achtig vruchtbeginsel onder de bloem.

Als je alleen mannelijke bloemen ziet, is er nog niets aan de hand: vrouwelijke bloemen verschijnen vaak later. Maar als je vrouwelijke bloemen ziet die na een paar dagen geel worden en afvallen, dan is er iets mis met de bestuiving.

Waarom bestuiving zo vaak misgaat

Courgette is afhankelijk van bestuivers, vooral bijen. Wind helpt nauwelijks, omdat het stuifmeel van courgette zwaar en plakkerig is. Het blijft aan de bij kleven en wordt zo van bloem naar bloem gebracht. Zonder bijen in de buurt gebeurt er dus weinig.

Daar komt bij dat de bloemen maar kort open zijn. Ze bloeien vaak in de ochtend en zijn tegen de middag alweer aan het verwelken. Een bij heeft dus maar een klein tijdsvenster om de bloemen te bezoeken. Als het weer koel, nat of winderig is, vliegen bijen minder. Ook dat verkleint de kans op goede bestuiving.

Een derde factor is timing. Mannelijke bloemen verschijnen vaak ongeveer een week eerder dan de eerste vrouwelijke bloemen. In die eerste week zie je dus alleen maar mannelijke bloemen, zonder dat er iets mis is. Pas als de vrouwelijke bloemen komen, kan er vruchtzetting plaatsvinden. Maar als er dan te weinig bestuivers zijn, blijft de oogst uit.

Hoe je het probleem herkent in je eigen tuin

Voordat je iets verandert, is het handig om te weten wat je precies ziet. Er zijn een paar duidelijke signalen die wijzen op een bestuivingsprobleem:

• De plant bloeit rijkelijk, maar er groeien geen courgettes.
• Kleine courgettes worden geel, verschrompelen en vallen af.
• Vruchten die wel groeien zijn scheef, misvormd of blijven klein.
• Je ziet weinig bijen, hommels of andere insecten in de buurt van de bloemen.
• De bloemen zijn ’s ochtends open, maar tegen de middag al gesloten of verwelkt.

Misvormde vruchten zijn een klassiek teken van onvolledige bestuiving. Als er maar een deel van de zaden wordt bevrucht, groeit alleen dat deel van de vrucht uit. Het resultaat is een courgette die aan één kant dik is en aan de andere kant dun of ingedeukt.

Wat je kunt doen aan weinig vruchten

De belangrijkste oplossing is simpel: zorg voor meer bestuiving. Dat kan op verschillende manieren, afhankelijk van hoe je tuin eruitziet en hoeveel tijd je hebt.

Lok bestuivers naar je tuin

Bijen en hommels hebben voedsel en nestgelegenheid nodig. Door bloemen te planten die lang bloeien, trek je ze aan. Denk aan planten die rijk zijn aan nectar en stuifmeel, zoals lavendel, salie, zonnebloemen, goudsbloem en korenbloem. Laat ook een hoekje van de tuin wat wilder, zodat wilde bijen daar kunnen nestelen.

Vermijd het gebruik van insecticiden in de buurt van bloeiende courgettes. Ze doden niet alleen plaaginsecten, maar ook de bestuivers die je juist nodig hebt.

Bestuif met de hand

Als er weinig bijen zijn, kun je zelf de rol van de bij overnemen. Dat is eenvoudig en kost maar een paar minuten per dag. Doe het in de ochtend, wanneer de bloemen open zijn.

1. Zoek een mannelijke bloem: dunne steel, geen verdikking.
2. Pluk de mannelijke bloem voorzichtig of buig hem naar de vrouwelijke bloem toe.
3. Verwijder voorzichtig de bloemblaadjes van de mannelijke bloem, zodat de meeldraden zichtbaar worden.
4. Strijk met de meeldraden voorzichtig over de stempel in het hart van de vrouwelijke bloem.
5. Herhaal dit eventueel met een tweede mannelijke bloem voor een betere bevruchting.

Je kunt ook een wattenstaafje of een klein kwastje gebruiken om stuifmeel over te brengen. Raak de stempel voorzichtig aan; die is zacht en kwetsbaar.

Zorg voor de juiste groeiomstandigheden

Een gezonde plant zet makkelijker vrucht. Courgette houdt van zon, warmte en een vochtige, voedzame bodem. Zorg voor voldoende water, vooral tijdens droge periodes, maar laat de grond niet kletsnat worden. Te veel stikstof kan leiden tot veel blad en bloemen, maar weinig vruchten. Gebruik daarom liever compost of een uitgebalanceerde meststof dan pure stikstofbemesting.

Geef de plant ruimte. Als courgettes te dicht op elkaar staan, is er minder luchtcirculatie en komen bijen moeilijker bij de bloemen. Een plant heeft al snel een vierkante meter nodig.

Veelgemaakte fouten die de vruchtzetting remmen

Soms doen tuiniers onbedoeld dingen die het probleem verergeren. Hier zijn de meest voorkomende misverstanden.

• Alle bloemen wegplukken. Mannelijke bloemen zijn eetbaar en lekker, maar als je ze allemaal plukt, verdwijnt ook het stuifmeel. Laat er altijd een paar staan voor de bestuiving.
• Te veel water geven. Natte grond en natte bloemen werken schimmel in de hand en belemmeren bijen. Geef liever in de ochtend aan de voet van de plant.
• Te vroeg oogsten. Een courgette groeit snel, maar heeft tijd nodig om te zwellen. Wacht tot hij ongeveer 15 tot 20 centimeter is.
• Planten in de schaduw. Courgette heeft zon nodig. In de schaduw blijft de plant zwak en produceren de bloemen minder stuifmeel.
• Geen bestuivers in de buurt. Een kale tuin zonder bloeiende planten trekt geen bijen aan.

Het weer en het seizoen spelen ook mee

Niet elk jaar is hetzelfde. In een koele, natte zomer vliegen bijen minder en blijven de bloemen langer gesloten. In een warme, droge periode kunnen bloemen juist sneller verwelken. Ook dan is handbestuiving een goede noodoplossing.

Aan het begin van het seizoen zie je vaak alleen mannelijke bloemen. Dat is normaal. Later komen de vrouwelijke bloemen. Als je in juni alleen maar mannelijke bloemen ziet, hoef je nog niets te doen. Maar als het juli is en er verschijnen wel vrouwelijke bloemen die steeds afvallen, dan is het tijd om in te grijpen.

Ook de temperatuur speelt een rol. Bij extreme hitte kunnen bloemen verschrompelen voordat ze goed open zijn. Bij langdurige regen spoelen stuifmeel en bezoeken bijen de bloemen minder. In zulke periodes is het verstandig om extra aandacht te besteden aan handbestuiving.

Verschillende aanpakken vergeleken

Er zijn meerdere manieren om het probleem van weinig vruchten aan te pakken. De tabel hieronder zet de belangrijkste opties naast elkaar, zodat je kunt kiezen wat het beste bij jouw tuin en routine past.

Welke methode je ook kiest, het draait uiteindelijk om één ding: ervoor zorgen dat stuifmeel op de juiste plek terechtkomt. Als dat lukt, volgt de rest vanzelf.

Zo herken je een goed bestoven courgette

Een goed bestoven courgette groeit snel. Binnen een paar dagen zie je de kleine vrucht duidelijk groter worden. De vorm is recht en gelijkmatig. Als de vrucht scheef groeit of aan één kant achterblijft, is er waarschijnlijk sprake van onvolledige bestuiving. Je kunt zo’n vrucht gewoon eten, maar hij zal nooit de mooie vorm krijgen van een goed bestoven exemplaar.

Het is ook normaal dat niet elke vrouwelijke bloem uitgroeit tot een vrucht. Een plant kan maar een beperkt aantal vruchten tegelijk voeden. Als je te veel courgettes aan één plant laat groeien, worden ze kleiner en minder smakelijk. Oogst daarom regelmatig, dan blijft de plant nieuwe bloemen maken.

Wat je kunt verwachten als je het aanpakt

Als je de bestuiving verbetert, zie je meestal binnen een week verschil. Vrouwelijke bloemen die eerst geel werden en afvielen, blijven nu zitten en groeien uit. De oogst komt op gang. Bij handbestuiving is het effect het snelst zichtbaar: dezelfde dag nog kun je zien dat de vrucht begint te zwellen.

Blijf niet bij één keer handbestuiven. Herhaal het elke ochtend zolang er vrouwelijke bloemen open zijn. Zo zorg je voor een continue oogst gedurende het seizoen.

Courgette is een dankbare plant. Met een beetje hulp bij de bestuiving verandert een plant vol lege bloemen in een plant die wekenlang courgettes blijft produceren.

Bronnen

1. extension.unh.edu — Zucchini Plants Flowering But Not Producing Fruit | Extension
2. extension.k-state.edu — In the Garden: Why is my crop not producing fruit? | K-State | Kansas State University
3. extension.umd.edu — Pollination Problems of Vegetables | University of Maryland Extension