Waarom een matras na verloop van tijd kan gaan ruiken

Een matras is een groot, dik en vaak slecht ventilerend object. Het neemt elke nacht vocht op dat via de huid en ademhaling vrijkomt. Dat vocht verdwijnt niet altijd volledig, zeker niet als het matras direct op een dichte bodem ligt of als er een waterdichte hoes omheen zit die geen lucht doorlaat. In de loop der jaren hoopt zich in de vulling, het schuim en de bekleding een mengsel op van zweet, talg, huidschilfers en stof. Dat is op zichzelf al een voedingsbodem, maar het wordt pas echt een bron van geur als er ook vocht bij blijft zitten.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) benadrukt in haar richtlijnen voor binnenluchtkwaliteit dat vocht en schimmel in huis nauw met elkaar samenhangen. Waar vocht langdurig aanwezig is, kunnen micro-organismen groeien. Voor een matras betekent dit dat een vochtige omgeving vrijwel altijd leidt tot microbiële groei, en die groei gaat gepaard met geur. De geur is dus vaak een signaal dat er iets mis is met de vochthuishouding in het matras.

Hoe vocht en warmte een matras langzaam veranderen

Een mens verliest tijdens het slapen vocht via transpiratie en ademhaling. Een deel daarvan komt in het matras terecht. Gemiddeld genomen kan een persoon per nacht enkele honderden milliliters vocht afgeven, afhankelijk van temperatuur, luchtvochtigheid en persoonlijke omstandigheden. Dat vocht trekt in de bovenste lagen van het matras en kan daar blijven hangen als het niet goed kan verdampen.

Warmte versterkt dat proces. Een matras wordt tijdens het slapen warm, en warme lucht kan meer vocht vasthouden. Zodra het matras afkoelt, condenseert een deel van dat vocht in de diepere lagen. Als dit zich nacht na nacht herhaalt, ontstaat een cyclus waarin het matras nooit volledig droog wordt. In die vochtige, warme omgeving kunnen bacteriën en schimmels zich vestigen.

Schimmels gedijen bij een hoge luchtvochtigheid en een temperatuur die prettig is voor mensen. Een matras biedt precies dat. De geur die ontstaat, is het gevolg van vluchtige stoffen die micro-organismen produceren tijdens hun groei en afbraakprocessen. Soms ruikt het naar vochtige kelder, soms naar zweet of naar een muffe doek. De precieze geur hangt af van het type micro-organisme en de materialen in het matras.

Waarom sommige matrassen sneller gaan ruiken dan andere

Niet elk matras ontwikkelt even snel een geur. Verschillende factoren spelen een rol:

• Materiaal: schuimmatrassen houden vocht anders vast dan latex of een matras met een open veerkern. Sommige schuimen zijn dichter en drogen langzamer.
• Ventilatie: een matras dat direct op een dichte plaat of een niet-ademende bodem ligt, kan vocht moeilijker kwijt. Een lattenbodem met voldoende openingen helpt.
• Hoes en bescherming: een waterdichte hoes beschermt tegen vlekken, maar kan ook vocht vasthouden als er geen ademende laag onder zit.
• Luchtvochtigheid in de slaapkamer: in een vochtige ruimte droogt een matras minder goed. Dit geldt bijvoorbeeld voor slaapkamers die nooit gelucht worden of waar wasgoed binnen droogt.
• Persoonlijke factoren: iemand die veel transpireert of ’s nachts veel vocht verliest, belast het matras meer.
• Leeftijd en onderhoud: een matras dat jarenlang niet gelucht of schoongemaakt is, heeft meer opgebouwd vuil en vocht.

De CDC wijst er in haar adviezen over astma en binnenlucht op dat vochtige materialen binnen 24 tot 48 uur moeten drogen om schimmelgroei te voorkomen. Voor een matras is dat een lastige opgave, omdat het vocht niet alleen aan de oppervlakte zit. Als een matras eenmaal vochtig is geworden, is het belangrijk om het snel en grondig te laten drogen.

De rol van zweet, huidcellen en stof

Naast vocht spelen ook andere stoffen een rol bij de geurontwikkeling. Elke nacht verliest een mens huidcellen en talg. Die komen in het matras terecht en vormen een voedselbron voor micro-organismen. Stof en huisstofmijt gedijen in een vochtige omgeving en dragen bij aan een muffe geur. Huisstofmijt zelf produceert geen geur, maar de afbraakproducten en de combinatie met vocht kunnen wel een onaangename lucht veroorzaken.

Zweet bevat zouten en organische verbindingen. Als zweet in het matras achterblijft en niet verdampt, kan het gaan ontbinden. Bacteriën zetten sommige van die verbindingen om in vluchtige stoffen met een sterke geur. Dit proces versnelt in een warme omgeving. Daarom ruikt een matras in een warme, slecht geventileerde slaapkamer vaak sterker dan in een koele, droge ruimte.

Wat een vochtig matras precies doet

Een matras dat vochtig is geworden, bijvoorbeeld door een lekkage, een natte hoes of een ongeluk, kan snel schimmel ontwikkelen. Universitaire voorlichtingsdiensten zoals die van NC State Extension en de University of Georgia waarschuwen dat een matras dat niet volledig droog is, opnieuw schimmel kan laten groeien. Dat betekent dat het probleem terugkomt als het vocht niet goed wordt verwijderd.

De Mississippi State University Extension Service beschrijft in een advies over een vochtige matras dat snel drogen essentieel is om schade te beperken. Als een matras langdurig vochtig blijft, kan de schimmel diep in het schuim of de vulling doordringen. In dat geval is schoonmaken aan de oppervlakte niet voldoende. De geur kan dan blijven terugkomen, zelfs als het matras aan de buitenkant droog lijkt.

Hoe je kunt herkennen dat vocht de oorzaak is

Niet elke geur wijst op vocht. Soms is een matras gewoon oud of heeft het te maken met een specifieke materiaalgeur. Toch zijn er aanwijzingen dat vocht een rol speelt:

• De geur is muffig of ruikt naar een vochtige kelder.
• De geur wordt sterker in warme, vochtige periodes.
• Er zijn zichtbare vlekken of verkleuringen op het matras.
• Het matras voelt koud of klam aan op sommige plekken.
• Er is sprake geweest van een lekkage, een natte hoes of een ongeluk.
• De slaapkamer is vochtig of wordt onvoldoende geventileerd.

Als meerdere van deze signalen aanwezig zijn, is het verstandig om het matras grondig te inspecteren. Soms is de geur het topje van de ijsberg en zit er meer vocht in het matras dan je zou denken.

Wat je kunt doen om geur te voorkomen

Voorkomen is beter dan genezen, zeker bij matrassen. Een aantal praktische maatregelen kan helpen om vocht en geur te beperken:

• Lucht de slaapkamer dagelijks: zet ramen tegen elkaar open of gebruik een ventilatiesysteem. Een droge slaapkamer vertraagt de vochtopname in het matras.
• Gebruik een ademende beschermhoes: een hoes die vocht doorlaat maar vlekken tegenhoudt, beschermt het matras zonder vocht op te sluiten. Kies bij voorkeur een hoes die wasbaar is.
• Was beddengoed regelmatig: lakens en dekbedden nemen veel vocht en huidcellen op. Door ze wekelijks te wassen, krijgt het matras minder te verduren.
• Laat het matras af en toe luchten: haal het beddengoed eraf en laat het matras een paar uur blootgesteld aan frisse lucht. Zet het indien mogelijk rechtop tegen een muur of bij een open raam.
• Zorg voor een goede bodem: een lattenbodem met voldoende ruimte tussen de latten laat lucht door. Een dichte plaat of een te strakke boxspring kan de ventilatie belemmeren.
• Vermijd vocht in de slaapkamer: droog geen wasgoed in de slaapkamer en zorg dat er geen lekkages zijn.
• Draai het matras regelmatig: hierdoor verdeelt de belasting zich beter en krijgt het matras de kans om te luchten.

De WHO noemt het voorkomen van aanhoudende vochtigheid de belangrijkste maatregel tegen vocht- en schimmelproblemen in huis. Dat geldt ook voor een matras: als je voorkomt dat vocht zich ophoopt, voorkom je ook de geur.

Wat te doen als het matras al ruikt

Als een matras al een geur heeft ontwikkeld, is het belangrijk om eerst vast te stellen hoe ernstig het probleem is. Een lichte geur kan soms worden verholpen, maar bij diepe schimmel of langdurig vocht is het matras mogelijk niet meer te redden.

Een eerste stap is om het matras grondig te laten luchten. Haal al het beddengoed eraf en zet het matras rechtop in een goed geventileerde ruimte. Laat het een dag staan, bij voorkeur bij open raam of in de zon. Zonlicht en lucht kunnen vocht verdrijven en de groei van micro-organismen remmen. De University of Georgia Extension adviseert om een vochtig matras met lucht en zon te drogen om schimmelgroei te stoppen.

Als de geur blijft hangen, kan een mild schoonmaakmiddel helpen. Gebruik geen overvloedig water, want dat kan het probleem verergeren. Dep de oppervlakte voorzichtig af en laat het matras daarna goed drogen. Vermijd agressieve chemicaliën die de stof kunnen beschadigen of zelf een geur achterlaten.

Bij een hardnekkige geur of zichtbare schimmel is het verstandig om het matras te laten beoordelen. Soms is professionele reiniging mogelijk, maar als de schimmel diep in de vulling zit, is vervanging vaak de enige oplossing. Een matras dat niet volledig droog kan worden, blijft een risico op terugkerende geur en mogelijke gezondheidsklachten.

Vergelijking van aanpakken bij een ruikend matras

Er zijn verschillende manieren om met een ruikend matras om te gaan. De juiste keuze hangt af van de oorzaak, de ernst en de staat van het matras. Onderstaande tabel geeft een overzicht van veelvoorkomende aanpakken en waar ze wel en niet geschikt voor zijn.

De keuze hangt af van hoe diep het vocht en de schimmel in het matras zitten. Bij twijfel is het verstandig om een deskundige te raadplegen of het matras te vervangen. Een matras is een plek waar je een groot deel van je leven doorbrengt; een frisse slaapomgeving is belangrijk voor je welzijn.

Bronnen

1. who.int — WHO guidelines for indoor air quality : dampness and mould
2. cdc.gov — Controlling Asthma | Asthma | CDC
3. content.ces.ncsu.edu — Cleaning Flooded Upholstered Furniture, Curtains, Bedding, Table Linens and Other Household Textiles | NC State Extension Publications
4. site.extension.uga.edu — Remove Stains From Mildew, Mold | Textiles