Leg dit niet boven op de koelkast: het kan je ongemerkt energie kosten

Waarom de bovenkant van je koelkast belangrijk is

Een koelkast werkt door warmte aan de binnenkant naar buiten af te voeren. Dat gebeurt via de condensor, meestal aan de achterkant of zijkant van het apparaat. De bovenkant speelt daarbij een grotere rol dan veel mensen denken. Warme lucht stijgt op, en als die lucht niet goed kan ontsnappen, blijft de warmte rond de koelkast hangen. Daardoor moet de compressor harder werken om de binnenkant koel te houden. Dat kost extra energie.

Volgens de U.S. Department of Energy is voldoende luchtcirculatie rond de koelkast essentieel voor een efficiënte werking. Als de ruimte rondom het apparaat wordt geblokkeerd, kan de warmte niet goed weg. De koelkast moet dan meer moeite doen, wat leidt tot een hoger energieverbruik en een kortere levensduur van het apparaat.

Ook Virginia Tech benadrukt in een publicatie over energiezuinig gebruik van koelkasten dat het apparaat niet in de buurt van warmtebronnen mag staan en dat er voldoende ruimte moet zijn rond de condensor en de spoelen. Hoewel de bovenkant niet direct bij de condensor zit, beïnvloedt het wel de luchtstroom. Spullen op de koelkast kunnen de natuurlijke ventilatie belemmeren, vooral als ze hoog opgestapeld zijn of tot aan de muur reiken.

Wat gebeurt er als je spullen op de koelkast legt?

Het klinkt misschien onschuldig: een broodtrommel, een fruitschaal of een stapel keukenpapier. Maar elk voorwerp dat op de koelkast staat, heeft invloed op de warmteafvoer. Vooral als de spullen groot zijn of dicht tegen de achterkant aan liggen, kan de warme lucht niet goed weg. De koelkast wordt dan als het ware ‘ingepakt’ in een laag warme lucht.

Daarnaast kan het gewicht van zware spullen op den duur het deksel van de koelkast beschadigen. Moderne koelkasten hebben vaak een kunststof bovenkant die niet bestand is tegen te veel druk. Een zware voorraadpot of een magnetron kan de bovenkant indeuken of scheuren, waardoor de isolatie wordt aangetast. Dat leidt weer tot meer energieverlies.

Ook de warmte die sommige apparaten zelf afgeven, speelt een rol. Zet je bijvoorbeeld een broodrooster of een waterkoker op de koelkast, dan straalt dat apparaat warmte uit. Die warmte wordt door de koelkast opgenomen, waardoor de compressor extra moet werken. Hetzelfde geldt voor apparaten die continu stroom verbruiken, zoals een printer of een router.

Welke spullen kun je beter niet op de koelkast zetten?

Niet alles is even schadelijk, maar sommige dingen kun je beter vermijden. Hieronder een lijst met spullen die je niet boven op de koelkast moet leggen:

• Elektrische apparaten zoals broodroosters, waterkokers, magnetrons of koffiezetapparaten. Ze geven warmte af en verbruiken zelf energie.
• Zware voorwerpen zoals grote potten, flessen of boeken. Ze kunnen de bovenkant beschadigen en de ventilatie blokkeren.
• Spullen die warmte vasthouden zoals dikke dekens, handdoeken of plastic bakken. Ze isoleren de warmte en zorgen ervoor dat de koelkast harder moet werken.
• Voorwerpen die de luchtstroom blokkeren zoals grote dozen of stapels kookboeken die tot aan de muur reiken.
• Brandbare materialen zoals keukenrollen of theedoeken. In combinatie met oververhitting kan dit een brandgevaar opleveren.
• Spullen die gevoelig zijn voor warmte zoals chocolade, kaarsen of medicijnen. De warmte boven de koelkast kan deze producten aantasten.

Hoeveel ruimte heeft een koelkast nodig?

De ideale ruimte boven een koelkast hangt af van het model. Over het algemeen wordt geadviseerd om minimaal 5 tot 10 centimeter vrij te laten boven het apparaat, zodat de warme lucht kan ontsnappen. Bij sommige inbouwmodellen is die ruimte al ingebouwd, maar bij losstaande koelkasten is het belangrijk om dit zelf te controleren.

Ook aan de zijkanten en achterkant moet voldoende ruimte zijn. De U.S. Department of Energy raadt aan om de koelkast niet te dicht bij een muur of kast te plaatsen. Een kier van een paar centimeter is vaak al voldoende, maar raadpleeg het instructieboekje van jouw apparaat voor de exacte afmetingen.

Als je de ruimte boven de koelkast wilt gebruiken, kun je beter kiezen voor een open rek of een plank die op enige afstand van de bovenkant hangt. Zo blijft er lucht circuleren en kun je toch spullen kwijt. Maar de beste optie is om de bovenkant gewoon leeg te laten.

De invloed op je energierekening

Het is moeilijk om precies te zeggen hoeveel energie je bespaart door de bovenkant van de koelkast vrij te houden. Het hangt af van het type koelkast, de leeftijd, de omgevingstemperatuur en hoe vaak de deur open gaat. Maar feit is dat een koelkast die harder moet werken, meer stroom verbruikt. En dat merk je op den duur op je energierekening.

De Europese Commissie wijst erop dat moderne koelkasten steeds energiezuiniger worden, maar dat de gebruiker nog steeds een belangrijke rol speelt. Een goede afdichting van de deur, regelmatig ontdooien en het vermijden van warmtebronnen in de buurt zijn volgens de commissie essentiële stappen om het verbruik laag te houden.

Door de bovenkant van je koelkast vrij te houden, zorg je ervoor dat het apparaat zijn werk efficiënt kan doen. Dat is niet alleen beter voor je portemonnee, maar ook voor het milieu.

Alternatieve opbergplekken

Als je gewend bent om spullen op de koelkast te zetten, is het even wennen om die plek leeg te laten. Maar er zijn genoeg alternatieven. Denk aan:

• Een wandrek boven het aanrecht of naast de koelkast.
• Een open kast in de buurt van de keuken.
• Een keukenkar die je kunt verplaatsen.
• Een plank aan de muur op enige afstand van de koelkast.
• Een opbergkist onder het raam of in een hoek.

Zorg er in ieder geval voor dat de plek droog en koel is. Zo blijven je spullen langer goed en voorkom je dat ze worden blootgesteld aan de warmte van de koelkast.

Veelgemaakte fouten

Er zijn een paar veelgemaakte fouten die mensen maken als het om de koelkast gaat. Een daarvan is het plaatsen van de koelkast naast een oven of radiator. Dat is een bekende energieval, maar ook de bovenkant wordt vaak over het hoofd gezien.

Een andere fout is het opbergen van spullen die eigenlijk gekoeld moeten worden, zoals melk of eieren. Die horen in de koelkast, niet erboven. Door ze op de koelkast te zetten, worden ze blootgesteld aan warmte en bederven ze sneller.

Ook het stapelen van spullen tot aan het plafond is een veelgemaakte fout. Daarmee blokkeer je niet alleen de ventilatie, maar maak je het ook lastig om de koelkast schoon te maken. Stof en vuil kunnen zich ophopen, wat de efficiëntie verder vermindert.

Hoe test je of jouw koelkast goed ventileert?

Je kunt zelf eenvoudig controleren of de ventilatie rond je koelkast goed is. Leg je hand op de bovenkant van de koelkast terwijl het apparaat draait. Voel je warme lucht? Dan werkt de afvoer goed. Voel je geen warmte, dan kan het zijn dat de warmte wordt tegengehouden door spullen of door een te kleine ruimte.

Een andere test is het controleren van de achterkant. Voel voorzichtig aan de condensor (de zwarte buizen aan de achterkant). Als die heel heet wordt, kan dat duiden op een slechte luchtcirculatie. Raadpleeg in dat geval het instructieboekje of een professional.

Let ook op het geluid van de koelkast. Als de compressor constant draait of veel lawaai maakt, is dat een teken dat het apparaat harder moet werken dan nodig. Dat kan komen door een te hoge omgevingstemperatuur, een slechte ventilatie of een defect.

Wat als je toch iets op de koelkast wilt zetten?

Als je de ruimte boven de koelkast echt wilt gebruiken, zijn er een paar manieren om dat te doen zonder de ventilatie te veel te belemmeren. Kies bijvoorbeeld voor een plat dienblad of een dunne mat die de warmte niet vasthoudt. Zet er alleen lichte spullen op die niet warmtegevoelig zijn, zoals een fruitschaal (maar let op: fruit kan sneller rijpen door de warmte).

Zorg ervoor dat er aan de achterkant en zijkanten voldoende ruimte blijft. Zet niets tegen de muur aan en laat minimaal 10 centimeter vrij boven het apparaat. Controleer regelmatig of er zich geen stof ophoopt op de bovenkant, want dat isoleert ook.

Het belangrijkste is dat je bewust omgaat met de ruimte. Als je merkt dat je energierekening stijgt of dat de koelkast harder moet werken, is het verstandig om de bovenkant alsnog leeg te maken.

Vergelijking: wel of niet spullen op de koelkast

De tabel laat duidelijk zien dat een lege bovenkant de beste keuze is. Als je toch iets wilt plaatsen, kies dan voor lichte, warmte-neutrale voorwerpen en zorg voor voldoende ventilatieruimte.

Bronnen

1. energy.gov — Purchasing Energy-Efficient Residential Refrigerators | Department of Energy
2. energystar.gov — Refrigerators | ENERGY STAR
3. energy-efficient-products.ec.europa.eu — Fridges and Freezers – European Commission
4. pubs.ext.vt.edu — ENERGY SERIES: What about Refrigerators and Freezers? | VCE Publications | Virginia Tech
5. cdn.prod.web.uta.edu — GUIDE SPECIFICATIONS FOR DESIGN AND CONSTRUCTION DOCUMENTS