Waarom je moestuingrond soms geen water meer opneemt

Wat infiltratie precies betekent

Infiltratie is het proces waarbij water vanaf het oppervlak de bodem binnendringt. De infiltratiesnelheid is de hoeveelheid water die per tijdseenheid in de grond verdwijnt. Deze snelheid is niet constant: ze is het hoogst als de bodem droog is en neemt af naarmate de bodem vochtiger wordt. Uiteindelijk bereikt de grond een verzadigingspunt waarop geen water meer wordt opgenomen. Op dat moment blijft water op het oppervlak staan of stroomt het af.

De infiltratiesnelheid hangt af van drie hoofdfactoren: de textuur (de verhouding zand, silt en klei), de structuur (hoe bodemdeeltjes aan elkaar kleven tot aggregaten) en het vochtgehalte op het moment van gieten. Een bodem met veel fijne deeltjes, zoals klei, heeft kleine poriën en neemt water langzamer op dan een zandige bodem. Maar ook een zandige bodem kan water weigeren als hij verdicht is of een waterafstotende laag heeft.

Waarom water niet meer doordringt

Er zijn verschillende redenen waarom je moestuingrond plotseling geen water meer opneemt. Vaak spelen meerdere factoren tegelijk een rol.

Verdichting van de bodem

Verdichting is een van de meest voorkomende oorzaken. Door lopen, rijden met een kruiwagen of bewerken van natte grond worden bodemporiën samengedrukt. De poriën tussen de bodemdeeltjes worden kleiner, waardoor water moeilijker kan doordringen. Zelfs een dunne verdichte laag van enkele centimeters kan de infiltratie al sterk remmen. Dit zie je vaak op plekken waar je vaak loopt, zoals paden naast de bedden, maar ook in de bedden zelf als je er te veel op staat.

Een korst aan het oppervlak

Na een flinke regenbui of na het gieten met een harde straal kan de bovenste bodemlaag dichtslaan. Fijne deeltjes spoelen in de poriën en vormen een harde korst. Deze korst laat water nauwelijks door. Vooral bij bodems met veel silt of klei komt dit voor. De korst is vaak maar een paar millimeter dik, maar belemmert de infiltratie aanzienlijk.

Waterafstotende grond

Sommige grond wordt waterafstotend (hydrofoob). Dit gebeurt bijvoorbeeld na langdurige droogte of door ophoping van bepaalde organische stoffen. Water blijft dan als druppels op het oppervlak liggen en trekt niet de grond in. Een simpele test: laat een druppel water op de grond vallen. Als de druppel lang blijft liggen en niet direct wegtrekt, is de grond waterafstotend.

Verschraling van organische stof

Organische stof verbetert de bodemstructuur en zorgt voor stabiele aggregaten. Daardoor ontstaan grotere poriën die water goed doorlaten. Als je moestuingrond weinig organische stof bevat, valt de structuur uiteen en raken poriën verstopt. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij intensief gebruik zonder aanvoer van compost of andere organische materialen.

Een te hoog vochtgehalte

Als de grond al verzadigd is, kan er geen water meer bij. Dit klinkt logisch, maar toch gieten veel mensen door omdat het oppervlak droog lijkt. De bovenste centimeters kunnen kurkdroog zijn, terwijl dieper in de bodem nog een verzadigde laag zit. Water dat je dan geeft, blijft bovenaan staan en bereikt de wortels niet.

Hoe je vaststelt wat er aan de hand is

Voordat je maatregelen neemt, is het verstandig om te achterhalen wat de infiltratie precies belemmert. Enkele eenvoudige tests helpen je verder.

Doe de infiltratietest

Graaf een klein gat van ongeveer 30 cm diep. Vul het met water en kijk hoe snel het water zakt. Als het water binnen enkele minuten volledig is verdwenen, is de infiltratie in orde. Blijft het water lang staan of zakt het nauwelijks, dan is er een probleem. Herhaal de test op verschillende plekken in de moestuin, want de bodem kan plaatselijk sterk verschillen.

Controleer op verdichting

Steek een schroevendraaier of een dunne stok in de grond. Gaat dit moeilijk op een bepaalde diepte, dan is er waarschijnlijk een verdichte laag. Je kunt ook een klein profielgat graven en kijken naar de structuur: zie je een dichte, gelaagde laag zonder zichtbare poriën, dan is dat een teken van verdichting.

Beoordeel de bodemstructuur

Neem een kluit grond en probeer deze voorzichtig uiteen te breken. Valt de kluit uiteen in fijne, poederachtige deeltjes, dan is de structuur zwak. Zie je ronde, stabiele kruimels, dan is de structuur goed. Een goede structuur betekent meer grote poriën en betere infiltratie.

Praktische oplossingen om de infiltratie te herstellen

Gelukkig zijn er verschillende manieren om de wateropname van je moestuingrond te verbeteren. Welke oplossing het beste werkt, hangt af van de oorzaak.

Verdichting doorbreken

Bij ernstige verdichting kan het nodig zijn de grond mechanisch los te maken. Een woelvork of grelinette dringt diep in de bodem zonder de structuur te keren. Zo blijven bodemlagen intact en worden poriën hersteld. Doe dit alleen als de grond vochtig genoeg is, maar niet nat. Bewerk nooit natte grond, want dat verergert de verdichting.

Organische stof toevoegen

Compost, goed verteerde mest of bladaarde verbeteren de bodemstructuur. Ze zorgen voor aggregatie en grotere poriën. Breng jaarlijks een laag van enkele centimeters aan en werk deze licht door de bovenste laag. Dit is een van de meest effectieve manieren om de infiltratie op lange termijn te verbeteren.

Mulchen

Een mulchlaag van stro, bladeren of compost beschermt de bodem tegen dichtslaan en uitdroging. Mulch houdt vocht vast, dempt de temperatuur en voorkomt dat regen de bodemdeeltjes losmaakt. Hierdoor blijft de structuur beter behouden en blijft water beter doordringen.

Water geven met mate

Geef liever meerdere keren een kleine hoeveelheid water dan in één keer veel. Zo krijgt de grond de tijd om water op te nemen. Gebruik een gieter met een fijne sproeikop of een druppelsysteem. Vermijd een harde straal die de bodem dichtslaat.

Waterafstotendheid aanpakken

Bij waterafstotende grond helpt het om de bovenste laag licht te mengen met compost. Ook kun je een druppelsysteem gebruiken dat het water langzaam afgeeft, zodat het de tijd krijgt om door te dringen. Soms is het nodig de grond een paar keer achter elkaar nat te maken, zodat de waterafstotende laag langzaam doorweekt raakt.

Vermijd deze veelgemaakte fouten

Veel tuiniers denken dat water geven altijd goed is, maar verkeerd water geven kan het probleem verergeren.

• Te veel water in één keer geven. De grond raakt verzadigd en het water stroomt weg zonder de wortels te bereiken.
• Water geven op een verdichte bodem. Het water blijft staan en veroorzaakt zuurstofgebrek in de wortelzone.
• Lopen over natte bedden. Dit drukt de poriën samen en verergert verdichting.
• Geen organische stof toevoegen. De bodemstructuur gaat achteruit en de infiltratie neemt af.
• De bodem bewerken als hij nat is. Dit leidt tot nog meer verdichting.

Verschillende bodemtypen en hun wateropname

Niet elke grond reageert hetzelfde. Onderstaande tabel vergelijkt de belangrijkste bodemtypen en hun eigenschappen met betrekking tot wateropname.

Zo houd je de infiltratie op peil

Een goede infiltratie is geen eenmalige ingreep, maar vraagt om blijvend onderhoud. Voeg regelmatig organische stof toe, vermijd lopen op natte grond, bedek de bodem met mulch en geef water met mate. Door de bodemstructuur te koesteren, blijft water beschikbaar voor je planten en voorkom je dat regen of gietwater verloren gaat.

Bronnen

1. fao.org — CHAPTER 2 – SOIL AND WATER
2. extension.psu.edu — Principles of Turfgrass Irrigation