Mosterd als groenbemester zaaien? Dit moet je eerst weten over je volgende teelt

Waarom mosterd als groenbemester?

Mosterd groeit snel en maakt veel biomassa aan, waardoor het een uitstekende bodembedekker is tussen twee teelten. Het houdt de grond vast, voorkomt uitspoeling van voedingsstoffen en helpt de bodemstructuur te verbeteren. Daarnaast neemt mosterd stikstof op die anders verloren zou gaan, en geeft die weer vrij wanneer je de planten onderwerkt. Ook kan mosterd de bodem losmaken, wat gunstig is voor gewassen die diep wortelen.

Volgens de FAO is bodembedekking een belangrijk principe van conservatieve landbouw: het beschermt de bodem tegen erosie en bevordert het bodemleven. Mosterd is daarbij een praktische keuze omdat het snel kiemt en al binnen enkele weken een dicht gewas vormt.

Wat mosterd doet met je bodem

Mosterd heeft een penwortel die dieper de grond in gaat. Die wortel breekt verdichte lagen open en verbetert zo de waterinfiltratie en luchtuitwisseling. Wanneer de planten afsterven en worden ingewerkt, laat de wortel gangen achter die het bodemleven stimuleren. Ook de bovengrondse massa draagt bij aan organische stof, wat de bodemvruchtbaarheid op lange termijn ten goede komt.

Daarnaast heeft mosterd een biofumigatie-effect: het bevat glucosinolaten die bij afbraak stoffen vormen die bepaalde bodemziekten en aaltjes kunnen onderdrukken. Dit effect is echter wisselend en hangt af van de mosterdsoort, de temperatuur en hoe goed je het gewas inwerkt.

Wanneer mosterd zaaien?

De beste periode om mosterd als groenbemester te zaaien is na de oogst van je hoofdgewas, meestal van augustus tot begin oktober. De grond moet nog voldoende warm zijn zodat de zaden snel kiemen. Mosterd is niet winterhard, dus in koude streken vriest het gewas vanzelf dood, maar in zachte winters kan het doorgroeien en in bloei schieten. Let daarom op de weersverwachting en kies een ras dat past bij jouw teeltplan.

Zaai mosterd niet te laat, want jonge planten hebben tijd nodig om voldoende biomassa te vormen. Een goede vuistregel is om te zaaien zodra er zes tot acht weken groei mogelijk zijn voor de eerste vorst.

Zo werk je mosterd op tijd in

Het moment van inwerken is cruciaal. Je moet mosterd onderwerken voordat het zaad vormt, anders krijg je een onkruidprobleem in de volgende teelt. Zaadvorming begint meestal na de bloei, dus zodra je gele bloemen ziet, moet je snel handelen. Het beste is om te maaien of te klepelen en de planten vervolgens ondiep in de grond te werken. Doe dit bij droog weer, zodat de planten goed afsterven en niet opnieuw uitlopen.

Als de mosterd al zaad heeft gevormd, kan dat zaad jarenlang in de grond overleven en later opduiken als lastig onkruid. Sommige mosterdsoorten hebben hard zaad dat pas na een koude periode kiemt, waardoor je er nog lang last van kunt houden.

Let op bij de volgende teelt

Mosterd behoort tot de kruisbloemigen (Brassicaceae), net als kool, radijs, raap en broccoli. Als je na mosterd weer een kruisbloemig gewas plant, kunnen ziektes en plagen die gemeenschappelijk zijn, zoals knolvoet of koolvlieg, gemakkelijk overslaan. Daarom is het verstandig om na mosterd minimaal een jaar een niet-kruisbloemig gewas te telen, zoals aardappel, ui of gras.

Ook moet je rekening houden met de stikstofdynamiek. Mosterd neemt stikstof op, maar geeft die pas vrij wanneer de planten worden afgebroken. Dit kan enkele weken duren, afhankelijk van de temperatuur en vochtigheid. Zaai je dus direct na het inwerken een gewas dat veel stikstof nodig heeft, dan kan er tijdelijk een tekort ontstaan. Plan daarom een rustpauze in of werk de mosterd minimaal twee weken van tevoren in.

Mosterd en onkruid: vriend of vijand?

Een dicht mosterdgewas onderdrukt onkruid door licht weg te nemen en ruimte te bezetten. Dat is een groot voordeel, zeker als je last hebt van hardnekkig onkruid. Maar zodra mosterd zelf zaad vormt, wordt het een onkruid dat moeilijk te bestrijden is. Daarom is het belangrijk om het gewas op tijd te beëindigen, voordat de zaden vallen.

Als je mosterd laat staan tot het zaad rijp is, kun je het beste de planten afvoeren en niet composteren, tenzij je compost goed heet wordt. Anders verspreid je het zaad via je compost weer over de tuin.

Verschillende soorten mosterd

Er zijn verschillende mosterdsoorten die als groenbemester worden gebruikt. Witte mosterd (Sinapis alba) is de meest bekende en wordt vaak gebruikt vanwege zijn snelle groei en goede biomassa. Bruine mosterd (Brassica juncea) heeft een sterker biofumigatie-effect en kan beter tegen warmte. Gele mosterd (Sinapis alba) is eigenlijk hetzelfde als witte mosterd, maar wordt soms apart genoemd. Zwarte mosterd (Brassica nigra) wordt minder gebruikt vanwege zijn scherpe smaak en hogere kans op zaadvorming.

De keuze hangt af van je doel: wil je vooral bodembedekking en stikstof vasthouden, dan is witte mosterd prima. Wil je daarnaast bodemziekten onderdrukken, dan kun je beter voor bruine mosterd kiezen. Let wel: bruine mosterd is gevoeliger voor knolvoet, dus wees voorzichtig in een rotatie met koolgewassen.

Veelgemaakte fouten bij mosterd als groenbemester

• Te laat zaaien: dan heeft mosterd te weinig tijd om voldoende biomassa te vormen en kan het niet goed beschermen tegen onkruid.
• Te laat inwerken: als mosterd in bloei schiet en zaad vormt, krijg je later last van mosterd als onkruid.
• Direct daarna koolachtigen planten: dit vergroot de kans op ziektes zoals knolvoet.
• Niet rekening houden met stikstof: mosterd houdt stikstof vast, maar geeft het pas vrij na afbraak; direct daarna een stikstofbehoeftig gewas zaaien kan problemen geven.
• Mosterd laten staan in de winter: in zachte winters kan mosterd doorgroeien en zaad vormen, waardoor je in het voorjaar een onkruidprobleem hebt.

Mosterd in de rotatie: waar let je op?

Mosterd is een kruisbloemige, dus je moet het inpassen in een vruchtwisseling die rekening houdt met andere kruisbloemigen. Een goede vuistregel is om minstens drie jaar te wachten voordat je weer een kruisbloemig gewas op hetzelfde perceel teelt. Dit voorkomt dat bodemziekten zoals knolvoet zich opbouwen.

Daarnaast is het verstandig om mosterd niet te zaaien na een gewas dat al veel stikstof heeft achtergelaten, zoals peulvruchten. Mosterd zal dan wel goed groeien, maar het kan te veel stikstof opnemen, waardoor het volgende gewas tekort komt. Kies liever voor een groenbemester die minder stikstof opneemt, zoals gras of klaver.

Wanneer is mosterd geen goed idee?

Mosterd is niet altijd de beste keuze. Als je last hebt van knolvoet in je tuin, kun je beter geen mosterd zaaien, omdat het deze ziekte kan vermeerderen. Ook als je direct na mosterd een koolgewas wilt planten, is het beter om een andere groenbemester te kiezen, zoals bladrammenas of facelia.

Daarnaast is mosterd niet geschikt voor zeer droge grond, omdat het veel water nodig heeft om goed te groeien. In droge periodes kan het gewas teleurstellen en weinig biomassa opleveren. Kies dan voor een droogtetolerante groenbemester zoals boekweit of gierst.

Praktische tips voor een succesvolle mosterdteelt

• Zaai mosterd in rijen of breedwerpig, afhankelijk van je zaaimethode. Breedwerpig zaaien geeft een gelijkmatigere bedekking.
• Houd de grond vochtig tot de zaden kiemen; geef bij droogte water.
• Mosterd groeit het beste bij temperaturen tussen 15 en 20 graden; zaai daarom niet te vroeg in de zomer, want dan schiet het snel door.
• Werk mosterd in als het gewas ongeveer 30 tot 40 centimeter hoog is, vlak voordat het gaat bloeien.
• Gebruik een frees of spitvork om de planten onder te werken; hoe fijner de delen, hoe sneller de afbraak.

Mosterd versus andere groenbemesters

Mosterd is niet de enige groenbemester die je kunt gebruiken. Bladrammenas is bijvoorbeeld ook een kruisbloemige met een diepe penwortel, maar heeft een sterker biofumigatie-effect. Facelia is geen kruisbloemige en trekt veel bijen aan, maar is minder geschikt voor stikstofbinding. Winterrogge is winterhard en houdt de bodem goed bedekt, maar neemt minder stikstof op.

De keuze hangt af van je doel: wil je snel veel biomassa, dan is mosterd een goede optie. Wil je de bodemstructuur verbeteren, dan is bladrammenas beter. Wil je bodemziekten onderdrukken, dan kun je beter kiezen voor een mosterdsoort met veel glucosinolaten, maar let dan op de rotatie.

Mosterd als groenbemester kan een waardevolle toevoeging zijn aan je tuin, maar alleen als je het op de juiste manier toepast. Door rekening te houden met de timing, de inwerking en de vruchtwisseling, kun je de bodem verbeteren zonder problemen voor je volgende teelt. Kies de groenbemester die past bij jouw omstandigheden en geniet van een gezonde, vruchtbare grond.

Bronnen

1. yardandgarden.extension.iastate.edu — Cover Crops for Home Vegetable Gardens | Yard and Garden
2. fao.org — Soil organic cover | Conservation Agriculture | Food and Agriculture Organization of the United Nations